بحَمد اللّه و حُسن عنايته - به وجهى مناسبِ مسلكِ اهل معارف و اصحاب قلوب ، اثبات حدوث زمانى همه عوالم غيب و شهادت نموديم « 1 » كه بيان آن با مقدّماتش ، محتاج به افراد رسالهء جداگانه است ؛ « لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذلِكَ أَمْراً » « 2 » و توفيقى عنايت فرمايد كه به آن نايل شويم با آن كه ، آن نحو حدوثى كه بعض محدثين بزرگوار « 3 » به مِليّين نسبت داده‌اند از ساحت آنها دور ، و قول آن مستلزم چندين محذور است كه هر يك اساس تنزيه و توحيد را متزلزل مىكند و ايشان از آن غفلت داشته‌اند . بالجمله ، ثبوت عقل مجرد ، بلكه عوالم عقليه ، موافق احاديث اهل بيت عصمت « 4 » و اشارات بعض آيات شريفه الهيه « 5 » و ضرورت عقول اولو الألباب « 6 » و نتيجهء رياضات اصحاب معارف است . و اين جوهر مجرد ، عقل عالم كبير است و در لسان بعضى « 7 » ، از آن به « آدم اوّل » تعبير شده . و اين غير آدم ابو البشر است ، بلكه روحانيت آدم - عليه السلام - ظهور آن است . و در مقابل اين حقيقت نورانيه ، حقيقت ديگر است كه آن « وهم كل » است در انسان كبير ، كه به حسب فطرت و جبلّت ، مايل به شرور و فساد و داعى به اغلوطه

--> ( 1 ) - تقريرات شرح منظومهء حضرت امام ( س ) ، الفريدة الثانية ، الحدوث و القدم ، نوشتهء مرحوم سيد عبد الغنى موسوى اردبيلى . ( اين كتاب توسط مؤسسه نشر آثار حضرت امام ( س ) در دست تحقيق است ) ؛ تعليقات على شرح فصوص الحكم ، ص 34 - 33 . ( 2 ) - شايد خداوند بعد از اين ، امرى را إحداث نمايد . ( طلاق / 1 ) . ( 3 ) - مرآة العقول ، علّامه مولى محمّد باقر مجلسى ( ره ) ، ج 1 ، ص 27 . ( 4 ) - علم اليقين ، ج 1 ، المقصد الثانى فى العلم بالملائكه ، ص 255 . ( 5 ) - نگاه كنيد به آيات 85 سورهء إسراء و 29 سورهء حجر . ( 6 ) - الأسفار الأربعة ، صدر الدين شيرازى ، ج 7 ، ص 262 ( تبصرةٌ تفصيليّة ) . ( 7 ) - الانسان الكامل ، عزيز الدين نسفى ، ص 72 .